Mei 2026

Editie 05 — Onafhankelijk dossierjournaal

De staat van de Nederlandse genderzorg — beleid, klinieken, cijfers, dossiers.

Dossier

Vrouwenrechten en genderbeleid

Waar zelfidentificatie en vrouwenrechten botsen: opvang, gevangenis, sport en het beschermde kenmerk geslacht in de Algemene wet gelijke behandeling.

Chronologie

1994
Awgb: geslacht als beschermd kenmerk.
2019
Onder "geslacht" vallen voortaan ook geslachtskenmerken, genderidentiteit en genderexpressie.
April 2025
UK Supreme Court: "woman" en "sex" in de Equality Act betekenen biologisch geslacht.
Juli 2025
Het Nederlandse wetsvoorstel voor zelfidentificatie wordt ingetrokken.

Awgb en geslacht

De Algemene wet gelijke behandeling (1994) verbiedt onderscheid op grond van geslacht. Sinds een wetswijziging in 2019 valt onder "geslacht" uitdrukkelijk ook onderscheid op grond van geslachtskenmerken, genderidentiteit en genderexpressie. Daarmee vallen verschillende dimensies onder één beschermingsgrond. Bij voorzieningen die op biologisch geslacht zijn ingericht — opvang, kleedkamers, sport — kunnen die dimensies botsen; de wet geeft geen voorrangsregel.

Opvang, gevangenis en statistiek

Vrouwenopvang, vrouwengevangenissen en statistieken over geweld en criminaliteit gaan uit van "vrouw" als biologische categorie. Hoe instellingen met transvrouwen omgaan, regelen zij grotendeels zelf; een landelijk kader ontbreekt. Het in juli 2025 ingetrokken wetsvoorstel voor zelfidentificatie zou de juridische categorie "vrouw" nog verder hebben losgemaakt van biologische kenmerken.

Sport

Zie het dossier sport en trans. Internationale federaties (World Aquatics, World Athletics, UCI, World Rugby) sluiten transvrouwen na een mannelijke puberteit uit de vrouwencategorie van de topsport.

UK Supreme Court — For Women Scotland (april 2025)

In de zaak For Women Scotland v The Scottish Ministers oordeelde het Britse Supreme Court op 16 april 2025 unaniem dat "woman" en "sex" in de Equality Act 2010 verwijzen naar biologisch geslacht, ook voor wie een Gender Recognition Certificate heeft. In Nederland heeft de uitspraak geen directe werking. Wat "geslacht" in de Awgb betekent, is nog niet aan de hoogste rechter voorgelegd.

Kernpunten

  • De Awgb verbiedt onderscheid op grond van geslacht, met uitzonderingen in artikel 2.
  • Opvang, gevangenissen, sport en kleedkamers zijn discussiepunten; een landelijk kader ontbreekt.
  • UK Supreme Court (april 2025): "sex" is biologisch geslacht.
  • Het Nederlandse zelf-id-voorstel is in juli 2025 ingetrokken.

Stand van zaken

Geen helder kader; instellingen lossen het zelf op. Zie dossier sport en trans, de ingetrokken Transgenderwet en huidige wet.

Bronnen