De ingetrokken Transgenderwet 2024
Een wetsvoorstel dat zelfidentificatie wettelijk vastlegde haalde de eindstreep niet. Wat lag er op tafel en wie blokkeerde wat?
Chronologie
Wat het voorstel regelde
Wetsvoorstel 35825 schrapte de deskundigenverklaring uit artikel 1:28 BW en liet de leeftijdsgrens van 16 jaar vervallen. Wijziging van het geslacht in de geboorteakte werd daarmee een administratieve handeling bij de ambtenaar van de burgerlijke stand, met een bedenktijd van vier weken en zonder medische of psychologische toetsing. Ook minderjarigen zouden, met toestemming van de gezagsdragers en eventueel via de kinderrechter, een wijziging kunnen aanvragen. Het voorstel volgde modellen uit Ierland (2015) en Belgie (2017).
Kritiek tijdens de behandeling
De Raad van State adviseerde in 2021 om de waarborgfunctie van de deskundigenverklaring te onderbouwen voor verwijdering. Vrouwenrechtenorganisaties — onder meer Voorzij, Stichting Vrouwenplatform Carree en internationale netwerken zoals WDI — waarschuwden dat zelfidentificatie de bescherming van vrouwenruimten (gevangenis, opvang, sport, statistiek) ondermijnt. Juristen wezen op spanning met artikel 8 EVRM en op de risico's bij echtscheiding, omgangsrecht en strafrecht. Tijdens de hoorzitting van de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid (28 september 2022) waarschuwden de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak en het OM voor uitvoeringsproblemen.
Internationale context
Schotland nam in december 2022 een vergelijkbare wet aan; de Britse regering blokkeerde die met een section 35-order in januari 2023. Spanje voerde zelfidentificatie wel door (Ley Trans, februari 2023) en kreeg te maken met een toename van aanvragen door mannen in detentie en bij echtscheidingsprocedures. In Finland werd in 2023 een soortgelijke wet aangenomen met de uitzondering dat minderjarigen uitgesloten blijven. Het Hof van Justitie van de EU oordeelde in 2024 (zaak C-4/23) dat lidstaten elkaars administratieve geslachtswijziging moeten erkennen, maar liet de inhoudelijke voorwaarden aan de lidstaten.
Kernpunten
- Deskundigenverklaring zou verdwijnen — geen medisch of psychologisch oordeel meer.
- Leeftijdsgrens 16 zou wegvallen, ook voor jongere kinderen via gezagsdragers.
- Vrouwenorganisaties en juristen wezen op botsing met vrouwenrechten en uitvoeringsrisico's.
- VK blokkeerde Schotse wet, Finland sloot minderjarigen uit, Spanje voerde zelf-id in.
- Cass Review (april 2024) versterkte de twijfel over snelle administratieve trajecten bij jongeren.
Actoren
Ministerie van JenV (initiator), Transgender Netwerk Nederland en COC Nederland (voorstanders), Voorzij, Atria en Stichting Vrouwenplatform Carree (kritisch), het College voor de Rechten van de Mens (advies pro), de Raad van State (advies met kanttekeningen), en wetenschappers verbonden aan Amsterdam UMC, Erasmus en Tilburg (verdeeld).
Stand van zaken
In het hoofdlijnenakkoord van mei 2024 ontbrak een hernieuwd voorstel. Staatssecretaris Struycken (Rechtsbescherming, NSC) trok het voorstel in september 2024 formeel in en gaf aan dat herziening van de Transgenderwet niet tot zijn prioriteiten behoort. Het wetgevingsoverleg loopt door rond evaluatie van de huidige wet (2014) en mogelijke beperkingen, niet rond verruiming. Zie wetgevingsdebat, vrouwenrechten en huidige wet.