De Transgenderwet van 2014
Op 1 juli 2014 verviel de sterilisatie-eis. Wijziging van geslachtsregistratie werd toegankelijk met een deskundigenverklaring.
Chronologie
De oude wet (1985-2014)
De Wet wijziging vermelding geslacht in geboorteakte uit 1985 (Stb. 1985, 243) maakte wijziging van de geslachtsregistratie voor het eerst mogelijk in Nederland, maar onder strikte voorwaarden: een psychiatrisch oordeel dat sprake was van "transseksualiteit", hormoonbehandeling, geslachtsoperatie en aantoonbare blijvende onvruchtbaarheid. De wet werd jarenlang gezien als progressief, maar kreeg vanaf 2008 internationale kritiek. De Council of Europe Commissioner for Human Rights (2009) en het EHRM in de zaak Y.Y. v. Turkije (2015) oordeelden dat sterilisatie-eisen als voorwaarde voor juridische erkenning in strijd zijn met artikel 8 EVRM.
Inhoud van de wet 2014
De Wet van 18 december 2013 tot wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek (Stb. 2014, 1) ging in op 1 juli 2014. Artikel 1:28 BW kreeg een nieuwe redactie: wijziging van de geslachtsvermelding kan op verzoek van een persoon van zestien jaar of ouder, mits hij of zij een deskundigenverklaring overlegt waarin staat dat de overtuiging om tot het andere geslacht te behoren "naar redelijke verwachting" blijvend is. De deskundige moet een psycholoog, psychiater of arts zijn die door de Minister van Justitie is aangewezen. Sterilisatie, hormoonbehandeling en chirurgie zijn niet langer voorwaarden.
WODC-evaluatie 2017
Het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) voerde in 2017 een evaluatie uit (Cahier 2017-9, Van den Brink, Van der Vleuten). Bevindingen: tussen 1 juli 2014 en eind 2016 deden circa 1.300 personen een geslaagde wijziging. De wet werkte uitvoeringstechnisch, maar de deskundigenverklaring werd door belangenorganisaties beschreven als "drempel" en als "vernederend". Het WODC noteerde tevens dat de wet geen waarborgen biedt tegen impulsieve wijzigingen, omdat de deskundige geen behandelplicht heeft en de bedenktijd ontbreekt.
Cijfers sinds 2014
Volgens cijfers van het Ministerie van JenV (WOO-besluit 2023) is het aantal succesvolle wijzigingen gestegen van circa 400 per jaar in 2014-2015 naar circa 850 in 2022. Sinds 2018 is het aandeel jongvolwassenen (16-25 jaar) gestegen van 20% naar circa 45%. Het aantal verzoeken van geboren-vrouwelijke personen oversteeg in 2020 voor het eerst het aantal verzoeken van geboren-mannelijke personen. Een sluitende publicatie ontbreekt; de cijfers zijn fragmentarisch beschikbaar via Kamerstukken en WOO-verzoeken.
Kernpunten
- Geen sterilisatie-, hormoon- of chirurgie-eis meer.
- Deskundigenverklaring vereist (psycholoog, psychiater of arts).
- Minimumleeftijd 16 jaar.
- Burgerlijke stand wijzigt geslachtsregistratie en voornaam.
- Geen bedenktijd, geen behandelplicht, geen waarborgen tegen impulsieve wijziging.
- Wijzigingen verdubbeld tussen 2014 en 2022, met sterke jongerencomponent.
Actoren
Ministerie van JenV (initiator), Transgender Netwerk Nederland, COC Nederland, WODC (evaluator), Raad voor de Rechtspraak, gemeenten (burgerlijke stand), Voorzij en Atria (kritisch op latere verruimingsplannen).
Stand van zaken
De wet van 2014 staat formeel nog steeds. Tussen 2020 en 2024 lag een vervolgvoorstel klaar dat de deskundigenverklaring en de leeftijdsgrens zou schrappen; dat werd ingetrokken. Zie dossier 2024, wetgevingsdebat en huidige wet.