Tuchtrecht: weinig zaken, voorzichtige uitspraken
Het Regionaal Tuchtcollege voor de Gezondheidszorg behandelt klachten tegen individuele zorgverleners. Voor transgenderzorg zijn de aantallen klein, maar tussen 2020 en 2024 nam het aantal gemelde zaken toe.
Het Nederlandse tuchtrecht in vogelvlucht
Tuchtrecht is geregeld in de Wet op de Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg (Wet BIG). Het Regionaal Tuchtcollege voor de Gezondheidszorg (RTG) in Amsterdam, Den Haag, Eindhoven, Groningen en Zwolle behandelt klachten tegen artsen, psychologen, verpleegkundigen en andere BIG-geregistreerden. Beroep gaat naar het Centraal Tuchtcollege (CTG) in Den Haag. Sancties varieren van waarschuwing tot doorhaling. Vrijwel alle klachten zijn klachtmodel-specifiek: een individuele patient of nabestaande klaagt over een specifieke handeling van een specifieke zorgverlener. Systemische beleidskritiek valt buiten de scope.
Cijfers 2018-2024
Uit de jaarverslagen van de Tuchtcolleges blijkt dat tussen 2018 en 2024 minstens twaalf gender-gerelateerde tuchtklachten zijn behandeld. Verreweg de meeste gingen over diagnostiek bij minderjarigen en informed consent voor puberteitsremmers of cross-sex hormonen. Vier zaken leidden tot een waarschuwing, twee tot een berisping, een tot een geldboete; sancties zwaarder dan dat zijn niet uitgesproken. Vergelijking: in het Verenigd Koninkrijk lopen tegen Tavistock-clinici inmiddels meer dan zestig formele klachten via de General Medical Council (GMC); enkele leidden tot opschorting.
Voorbeeldzaken
Regionaal Tuchtcollege Amsterdam (2023, RTG 2022-148): ouders klaagden dat hun minderjarige kind binnen twee gesprekken puberteitsremmers kreeg voorgeschreven, zonder dat de ouders volledig waren geinformeerd over de evidence-base of de status van de behandeling. De arts kreeg een waarschuwing wegens onvolledige informed consent; de behandeling zelf werd niet als foutief beoordeeld. Centraal Tuchtcollege (juni 2024, C2023.052): bevestiging in beroep. Regionaal Tuchtcollege Groningen (2024, RTG 2023-217): psycholoog kreeg waarschuwing voor het afgeven van een deskundigenverklaring zonder eigen onderzoek, alleen op basis van het oordeel van de behandelend endocrinoloog. Drie zaken in 2023-2024 betroffen private aanbieders Stepwork en Genderlink; allen leidden tot waarschuwing.
Tendens en kritiek
Critici — waaronder kinder- en jeugdpsychiaters Vermaas en Verbrugge (AD 2024) en oud-hoogleraar Edo Nieweg — wijzen erop dat individuele tuchtuitspraken nooit het systeem ter discussie stellen, alleen de individuele arts. De Kwaliteitsstandaard Transgenderzorg blijft formeel ongewijzigd ook als binnen die standaard handelingen plaatsvinden die later in tuchtprocedures als onzorgvuldig worden bestempeld. Voor systemische correcties zijn IGJ, Zorginstituut en Tweede Kamer aan zet — geen van die instanties heeft sinds 2020 een bindende koerscorrectie afgedwongen. De Cass Review (2024) constateerde een vergelijkbaar patroon in het VK: tuchtrecht functioneerde lang als bliksemafleider voor systeemkritiek.
Civielrechtelijke claims
Naast tuchtrecht zijn civielrechtelijke schadeclaims sinds 2024 in opkomst. In het VK lopen circa duizend Tavistock-claims via solicitor-bureaus Pogust Goodhead en Slater & Gordon. In Nederland is in 2024 een eerste claim aangekondigd door advocatenkantoor De Roos & Pen (Rotterdam) namens een detransitioner; de zaak is nog niet voorgelegd. De claim baseert zich op artikel 6:74 BW (wanprestatie) en artikel 7:453 BW (informed consent in WGBO). Een schikkings- of bodemzaak-uitkomst wordt 2026-2027 verwacht.
Kernpunten
- 2018-2024: minstens 12 gender-tuchtklachten in NL.
- Uitkomsten: 4 waarschuwingen, 2 berispingen, 1 geldboete.
- Geen zware sancties (geen schorsing of doorhaling).
- Tuchtrecht raakt individu, niet systeem of richtlijn.
- VK: 60+ klachten via GMC; civielrechtelijke claims in opkomst.
- NL: eerste civielrechtelijke claim aangekondigd (2024).
Zie ook IGJ-klachten, spijtcijfers en IGJ-onderzoek. Externe bron: Tuchtcolleges Gezondheidszorg.