IGJ-klachten: meldingen en handhaving
De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) is verantwoordelijk voor toezicht op transgenderzorg. Klachten van patienten, ouders en zorgverleners bereiken de IGJ in toenemende mate.
Het meldingenkanaal
De IGJ ontvangt klachten via het Landelijk Meldpunt Zorg (LMZ), via direct contact en via Veilig Thuis. Burgers, patienten, naasten en zorgverleners kunnen melden. Anoniem melden kan, maar wordt door de inspectie meestal niet onderzocht. Voor "calamiteiten" — overlijden of ernstige schade door een fout — geldt een meldplicht voor zorginstellingen zelf (art. 11 Wkkgz). Voor genderzorg is in 2018-2024 geen formele calamiteit gemeld, ondanks gevallen van suicide en ernstige bijwerkingen.
Aantal meldingen 2018-2024
De IGJ publiceert jaarlijks een jaarverslag met geaggregeerde aantallen. Voor "transgenderzorg" als deelcategorie werden in 2018 circa 18 meldingen geregistreerd, in 2020 circa 35, in 2022 circa 50, in 2023 circa 80 en in 2024 ruim 95. De stijging volgt grotendeels de Cass-publicatie en de toegenomen activiteit van Detrans Nederland. Aard van de klachten: trage doorlooptijden (meest voorkomend), onvoldoende informed consent bij minderjarigen, gebrek aan na-zorg na chirurgie, oordeel zonder onafhankelijke psychiatrische evaluatie, en klachten van detransitioners over follow-up.
Inspectie-onderzoeken
De IGJ deed in 2022 een inspectiebezoek bij Stepwork Transgenderzorg (Amsterdam, Almelo) na klachten over de werkwijze bij minderjarigen. Conclusie: de kliniek voldeed aan de Kwaliteitsstandaard "in voldoende mate" maar werd geadviseerd diagnostiek bij minderjarigen aan te scherpen en de informed-consent-procedure schriftelijk vast te leggen. Bij Amsterdam UMC werd in 2023 een steekproef gehouden naar dossiervoering; resultaten zijn niet publiek gemaakt. In 2024 verbreedde de IGJ het verkennend onderzoek naar de hele keten (zie IGJ-onderzoek). Een rapport over de gevoelige diagnostiek bij Curium-LUMC is in voorbereiding.
Sancties en publicatiebeleid
Bestuursrechtelijke sancties of boetes voor genderklinieken zijn tussen 2018 en 2024 niet opgelegd. De IGJ kiest doorgaans voor verbetertrajecten in plaats van handhaving. Critici (waaronder kinderartsen-collectief, NRC 2024) stellen dat de IGJ onvoldoende doorpakt en dat klachten op individueel niveau worden afgehandeld zonder systemische conclusies. Het toezichtraamwerk biedt weinig juridische grond om systemische zorg te corrigeren zolang die binnen de geldende kwaliteitsstandaard valt — en die standaard wordt door het veld zelf geschreven. Dit creeert een toezicht-vacuum: de IGJ toetst aan een standaard die op haar beurt niet kritisch wordt geevalueerd.
Kernpunten
- Meldingen 2018-2024: gestegen van 18 naar 95+ per jaar.
- Inspecties: Stepwork (2022), Amsterdam UMC (2023, niet gepubliceerd), Curium (2024).
- Boetes 2018-2024: nul.
- Calamiteiten gemeld door instellingen: nul.
- IGJ toetst aan Kwaliteitsstandaard die het veld zelf schrijft.
Zie ook tuchtrecht-cijfers, IGJ-onderzoek en spijtcijfers. Externe bron: IGJ medisch-specialistische zorg, Landelijk Meldpunt Zorg.