Detransitie: het ondoorzichtige percentage

Decennialang werd gesteld dat minder dan 1% van de patienten spijt heeft van transitie. Dat getal komt uit oudere kleine studies bij volwassen pre-2010 cohorten en is volgens de Cass Review niet houdbaar voor de huidige aanmelderspopulatie.

Het oude 1%-getal

Het 1%-cijfer komt onder meer uit Dhejne e.a. (Karolinska 2014, 681 patienten), kleinere AMC-cohorten van Pfafflin en Cohen-Kettenis (1997, 196 patienten) en de geciteerde Wiepjes e.a. (2018, Amsterdam UMC, 6.793 patienten). Deze studies includeerden vooral oudere geboren-mannelijke patienten die jaren in diagnostiek doorliepen onder het oorspronkelijke Dutch Protocol-regime: strikt geselecteerd, vroege onset, geen comorbiditeit, lange wachtfase. Het Wiepjes-cijfer van 0,6% gold voor formele juridische teruggang, niet voor stopgezette behandeling of zelfgerapporteerde regret. De Cass Review noemde deze definitie "extremely narrow".

Recente data: hoger dan gedacht

Onderzoek van Michael Biggs (Oxford, 2022, Archives of Sexual Behavior) op Tavistock GIDS-gegevens toont dat van 9.000 verwezen jongeren circa 16% het traject voortijdig stopte — een groep die in oudere studies vaak buiten beeld bleef. Hall e.a. (2021, BJPsych Open) noemt onder volwassen transitioneerders met 16-maands follow-up circa 6,9% retransition of regret. Boyd e.a. (2022, Journal of Sex Research) op een Britse cohort: 8-10% tienjaars-detransitie. Vandenbussche (2021) op 237 detransitioners internationaal: 56% nam geen contact meer op met de oorspronkelijke kliniek. Pre-print Cass-data (York 2024) voor moderne cohorten: 25-30% binnen vijf jaar stopt met cross-sex hormonen.

Definitie-strijd

"Detransitie" is een meerlagig begrip. Het kan betekenen: stoppen met hormonen, stoppen met sociale presentatie, juridisch terugkeren naar oorspronkelijk geslacht, reverse surgery, of een combinatie. Voorstanders van het affirmatieve model gebruiken de strikte definitie (formeel juridisch) om de cijfers laag te houden. Critici (SEGM, Cass) gebruiken bredere definities. Een gestandaardiseerde meting ontbreekt internationaal. De Cass Review concludeert dat het werkelijke detrans-percentage zich tussen 5 en 25% beweegt, afhankelijk van definitie en follow-up. Voor adolescente cohorten waarschijnlijk dichter bij de bovengrens.

Nederlandse data: onvolledig

Amsterdam UMC publiceerde in 2018 het Wiepjes-cohort. Voor de huidige adolescente populatie zijn geen detrans-cijfers gepubliceerd. Radboudumc, UMCG en Curium-LUMC houden geen openbaar register. Stichting Detrans Nederland verzamelt sinds 2022 zelf data via een open survey; in 2024 hadden circa 180 Nederlandse detransitioners zich gemeld, een groep die in officiele statistieken niet voorkomt. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd heeft in 2024 specifiek gevraagd naar deze registratie als onderdeel van het lopend onderzoek (zie IGJ-onderzoek).

Waarom dit ertoe doet

Het percentage spijt of detransitie is een centrale parameter voor informed consent. De Cass Review stelt: een patient die wordt voorgelicht met "minder dan 1% regret" krijgt feitelijk onjuiste informatie wanneer moderne cohort-cijfers tien tot dertig keer hoger liggen. Zolang Nederlandse klinieken geen actuele cijfers voor adolescente cohorten publiceren, blijft de informatieverstrekking bij intake gebaseerd op verouderde getallen. Dit raakt direct WGBO-artikel 7:448 BW (informatieplicht) en het lopende civielrechtelijke proefproces.

Kernpunten

• Oud 1%-cijfer: pre-2010 volwassen, strikt geselecteerd, formele juridische definitie.
• Hall 2021: 6,9% retransition/regret.
• Biggs 2022: 16% drop-out adolescent traject Tavistock.
• Boyd 2022: 8-10% tienjaars-detransitie.
• Cass / York 2024 pre-print: 25-30% moderne adolescente cohorten.
• Nederlandse data voor adolescenten: ontbreken publiek.
• Detrans Nederland: 180 zelfgemelde personen sinds 2022.

Zie ook spijt-cijfers, tuchtrecht en Dutch Protocol. Externe bron: Biggs 2022 (Archives of Sexual Behavior), Cass Review.