Home » Beleid » Gevangeniswezenbeleid
Gevangeniswezen en transgenderbeleid in Nederland
De Dienst Justitiele Inrichtingen verklaarde in 2022 dat transgender gedetineerden geplaatst worden op basis van hun "ervaren geslacht". Dat heeft directe gevolgen voor vrouwelijke gedetineerden en het personeel.
Het DJI-beleidskader
DJI publiceerde in 2022 het "Beleidskader transgender gedetineerden". Plaatsing in een mannen- of vrouwengevangenis hangt af van het ervaren geslacht, niet van het juridische of biologische geslacht. Een geslachtswijziging in het paspoort is niet vereist; ook geen medische transitie. In de praktijk betekent het dat man-naar-vrouw gedetineerden — inclusief zedendelinquenten — in PI Ter Peel of PI Nieuwersluis kunnen worden geplaatst, de twee vrouweninrichtingen.
Risico voor vrouwelijke gedetineerden
Britse cijfers van het Ministry of Justice laten zien dat transvrouwen in gevangenis een hoger aandeel zedendelicten in hun strafblad hebben dan vrouwelijke gedetineerden. Soortgelijke Nederlandse cijfers zijn er niet — DJI registreert niet of weigert te publiceren. Gevangenismedewerkers, in 2024 geinterviewd door EW, melden incidenten met intimidatie en seksueel grensoverschrijdend gedrag door transvrouwelijke gedetineerden in PI Nieuwersluis. Klachten zouden zonder consequenties zijn afgehandeld.
Personeelsfricties
Vrouwelijke bewaarders die bezwaar maken tegen het uitvoeren van visitaties bij transvrouwelijke gedetineerden, krijgen volgens vakbond Solidair geen ruimte. Het CAO-recht op weigering van bepaalde fysiek-intieme handelingen wordt door directies opzijgezet onder verwijzing naar non-discriminatie. Vakbond FNV Overheid voerde in 2024 gesprekken met DJI; de bond eist heldere regels die de keuzevrijheid van vrouwelijk personeel respecteren.
Politiek debat
Tweede Kamerleden van JA21, BBB en SGP dienden meerdere keren moties in om plaatsing op basis van biologisch geslacht te verankeren. De moties zijn telkens verworpen met steun van VVD, D66, GroenLinks-PvdA, SP, CDA en PVV-deel. Staatssecretaris Coenradie (NSC) liet in 2025 weten het kader te willen herzien. Tot publicatie van een nieuw kader blijft de huidige praktijk leidend.