Coalitieakkoord en trans: wat het regeerprogramma wel en niet zegt

Het hoofdlijnenakkoord van PVV, VVD, NSC en BBB zet de transgenderwet op de rem en kondigt evaluatie van de jongerenzorg aan. Een lezing van de letterlijke tekst.

Op 16 mei 2024 presenteerden PVV, VVD, NSC en BBB het hoofdlijnenakkoord "Hoop, lef en trots". In het bijbehorende regeerprogramma van 13 september 2024 zijn drie passages relevant voor transbeleid. Geen ervan gebruikt het woord "transitiezorg" — alle drie staan onder het kopje "veiligheid, identiteit en gezin".

Drie passages

Ten eerste: het wetsvoorstel zelfidentificatie (Kamerstukken 35825) wordt ingetrokken. Het kabinet kiest "voor handhaving van een onafhankelijke beoordeling bij wijziging van het juridische geslacht". Wat die beoordeling precies inhoudt, laat het programma open — verwezen wordt naar de huidige praktijk uit 2014.

Ten tweede: bij medische trajecten onder de achttien blijft ouderlijke toestemming "onverkort vereist", ook voor sociale transitie in onderwijscontext. Het regeerprogramma noemt scholen expliciet: leerkrachten mogen niet zonder ouders meegaan in naam- en voornaamwoordwisseling.

Ten derde: VWS krijgt opdracht het Dutch Protocol voor minderjarigen te laten evalueren door een commissie "naar voorbeeld van de Cass Review". De evaluatie moet uiterlijk eind 2026 zijn afgerond. Tot dan blijft de behandelpraktijk ongewijzigd — een belangrijke nuance die in de aankondiging onderbelicht bleef.

Wat ontbreekt

Het regeerprogramma zegt niets over de wachtlijsten bij Amsterdam UMC en Radboudumc, niets over puberteitsremmers buiten studieverband, niets over vrouwenopvang of sport. Die onderwerpen vallen onder ander departementaal beleid (VWS, SZW, OCW) en zijn met geen woord gecoördineerd. Dat zorgt voor inconsistente uitvoering: gemeenten en sportbonden krijgen geen kader mee.

Voor het kabinet-Schoof — geïnstalleerd op 2 juli 2024 — is de Cass-evaluatie de zichtbare belofte. Maar wie de uitvoeringsbrieven van staatssecretaris Karremans (VWS) leest, ziet dat de opdracht aan de Gezondheidsraad pas in maart 2026 is verstrekt. De evaluatie haalt eind 2026 vrijwel zeker niet.

Politieke verhouding

NSC stuurde aan op de Cass-clausule; PVV op het terugdraaien van de zelf-id-wet; VVD op behoud van de huidige praktijk. BBB legde de nadruk op ouderlijke toestemming. Die spreiding verklaart waarom het programma op deze punten verbazend gedetailleerd is, maar het zorgkader vaag blijft.

Lees verder over de stand van het wetgevingsdebat 2020-2025 en over het VWS-beleid.

Bron: Hoofdlijnenakkoord 2024, regeerprogramma 13 september 2024, Kamerbrief VWS van 11 maart 2026.